बाङ्ग्रे सार्की नेपालका ती ऐतिहासिक पात्रमध्ये एक हुन्, जसको नाम आधिकारिक इतिहासमा धेरै उल्लेख नभए पनि जनस्मृति, सामाजिक अध्ययन र केही पुस्तकहरूमा उनलाई देशका लागि जीवन बलिदान दिने सच्चा देशभक्तका रूपमा सम्झिने गरिएको छ। उनी शिल्पी (दलित) समुदायका प्रतिनिधि मात्र नभई सम्पूर्ण नेपाली मातृभूमिका सच्चा सपूतका रूपमा मानिन्छन्।
बाङ्ग्रे सार्कीको जन्मस्थान र जन्ममिति सम्बन्धी स्पष्ट ऐतिहासिक अभिलेख उपलब्ध छैन। विभिन्न स्रोतहरूले उनलाई गोरखा, तनहुँ वा पश्चिम नेपालका केही क्षेत्रमा जन्मेका भएको उल्लेख गरेका छन्। उनी पेशाले सार्की (चर्मकार) समुदायसँग सम्बन्धित श्रमिक वर्गका व्यक्ति थिए।
केही ऐतिहासिक पत्रिका र लेखहरूमा बाङ्ग्रे सार्कीलाई नेपाली एकीकरण अभियानका सहभागी तथा त्यस समयका अन्य जननायकहरू—जस्तै बिसे नगरजी, जसबीर कामी, मणिराम गाइने र कालु सार्की—का समकालीनका रूपमा उल्लेख गरिएको पाइन्छ। यसले उनी नेपाल एकीकरणपछिको राजनीतिक र सैनिक परिवेशमा सक्रिय रहेको संकेत गर्दछ।
नेपाल–अंग्रेज युद्धकालीन घटना
विक्रम संवत् १८६६ सालतिर नेपाल–अंग्रेज युद्धको समयमा बाङ्ग्रे सार्की आफ्नो पेशागत कामका सिलसिलामा भारतको बेतिया क्षेत्रमा पुगेका थिए। त्यहीँ एक अंग्रेज अफिसरले उनलाई बोलाएर नेपाल प्रवेश गर्ने गोप्य बाटो देखाइदिन आग्रह गर्यो।
अफिसरले उनलाई लोभ देखाउँदै भन्यो कि यदि उनले गोप्य सूचना दिए भने घर, जग्गा, जमिन र प्रशस्त धन दिनेछ। तर बाङ्ग्रे सार्कीले आफ्नो देशप्रति निष्ठा देखाउँदै यस्तो प्रस्ताव ठाडै अस्वीकार गरे। उनले स्पष्ट शब्दमा "आफ्नो देशको बेइज्जत हुने काम आफूबाट कहिल्यै हुन नसक्ने" बताए।
उनको यस्तो अडानले अंग्रेज अफिसर क्रुद्ध भयो र आफ्ना सैनिकहरूलाई आदेश दिएर उनलाई गोली हान्न लगायो। यसरी बाङ्ग्रेसार्की ले विदेशी शक्तिलाई सहयोग गर्नुभन्दा आफ्नो देशको सम्मान बचाउन ज्यान दिन रोजे। यही कारण उनलाई धेरै सामाजिक अध्ययनहरूमा अघोषित शहीद का रूपमा स्मरण गरिएको पाइन्छ।
नेपालको परम्परागत इतिहास लेखन मुख्यत: दरबार, राजा र उच्च जातिका सेनापतिहरूमा केन्द्रित रहेकाले दलित समुदायका व्यक्तिहरूको योगदान धेरैजसो उपेक्षित भयो। त्यसैले बाङ्ग्रे सार्की जस्ता देशभक्त पात्रहरूको भूमिका आधिकारिक इतिहासमा पर्याप्त रूपमा समावेश हुन सकेन।
बाङ्ग्रे सार्की को जीवनले निम्न पक्षहरू उजागर गर्छ:
- देशप्रति अटुट निष्ठा
- आत्मसम्मान र स्वाभिमानको उच्च भावना
- जातीय विभेदका बाबजुद राष्ट्रका लागि बलिदान दिने साहस
उनको कथाले नेपाली समाजमा दलित समुदायको ऐतिहासिक योगदानलाई पनि उजागर गर्छ, जसले नेपालको राष्ट्रनिर्माण प्रक्रियामा सबै जाति र वर्गको समान सहभागिता रहेको देखाउँछ।
बाङ्ग्रे सार्की नेपाली इतिहासका ती वीर पात्र हुन्, जसले व्यक्तिगत लाभ र जीवनभन्दा देशको सम्मानलाई ठूलो ठाने। यद्यपि उनको जीवनबारे विस्तृत अभिलेख कम उपलब्ध छ, तर जनश्रुति, सामाजिक अध्ययन र साहित्यिक स्रोतहरूले उनलाई देशभक्त, स्वाभिमानी र साहसी व्यक्तित्वका रूपमा अमर बनाएका छन्।
.jpg)
No comments:
Post a Comment