९ वर्ष बितिसक्दा पनि अजितको शव "त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल (महाराजगञ्ज, काठमाडौं)" को शवगृहमा नै छ। परिवारले "दोषीलाई कारबाही नभएसम्म दाहसंस्कार नगर्ने" अडान लिएको छ। यो घटना नेपालमा जातीय हिंसा, प्रहरीको लापरबाही र न्याय प्रणालीको कमजोरीको एक उदाहरण मात्र हो ।
घटनाको पृष्ठभूमि
अजित मिजार काभ्रेपलाञ्चोक जिल्लाको पाँचखाल नगरपालिका–७ (होक्से/ज्याम्दी क्षेत्र) का स्थायी बासिन्दा थिए। उनी स्थानीय सर्वमंगल उच्च माध्यमिक विद्यालयमा कक्षा १२ मा अध्ययनरत थिए। उनी मिजार (ढकाल) थरको दलित समुदायबाट थिए।
अजितको प्रेम सम्बन्ध स्थानीय पराजुली थरकी (ब्राह्मण समुदायकी) युवती कल्पना पराजुलीसँग करिब दुई वर्षदेखि थियो। दुवै जना विद्यालयमा सँगै पढ्थे। २०७३ साल असार २५ गते उनीहरूले "आपसी सहमतिमा प्रेमविवाह" गरे। विवाहपछि उनीहरू भक्तपुरस्थित अजितकी दिदीको घर गएका थिए।
घटनाक्रम र शंकास्पद मृत्यु
विवाहको दुई दिनपछि (असार २७ गते) कल्पनाका आफन्तले उनलाई “उमेर नपुगेको” र “बालविवाह” भएको बहानामा जबर्जस्ती घर लगे। यो क्रममा पाँचखाल प्रहरी चौकीको सहयोगमा युवतीलाई अजितबाट अलग गरिएको थियो। अजितलाई जातीय कारणले "ज्यान मार्ने धम्की" दिइएको परिवारको दाबी छ।
असार २९ गते अजित घरबाट हराए। असार ३० गते (जुलाई १४, २०१६) धादिङ जिल्लाको गजुरी क्षेत्र (कुम्पुर–३, फुर्के खोला नजिकको एक झुप्रोमा) उनको शव झुन्डिएको अवस्थामा फेला पर्यो। प्रहरीले तत्काल "आत्महत्या" भनेर रिपोर्ट तयार पार्यो र शवलाई “बेवारिसे” घोषणा गरी लगत्तै गाडिदियो — परिवारलाई समेत पर्याप्त जानकारी नदिई।
परिवारको विरोध र पोस्टमार्टम विवाद
परिवारले अनलाइन समाचारबाट मात्र शवको बारेमा थाहा पाए। शवमा चोटपटकका निशान, अनुहार र शरीरका घाउहरूले "हत्या" भएको संकेत गरेको उनीहरूको आरोप छ। परिवार र दलित अधिकारकर्मीहरूले प्रहरीले "फर्जी पोस्टमार्टम रिपोर्ट" तयार पारेको दाबी गरे।
पछि परिवारको तथा विभिन्न अधिकारकर्मी को दबाबमा शव उत्खनन गरी त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पताल लगियो। त्यहाँ ४ असोज २०७३ मा दोस्रो पोस्टमार्टम भयो। तर रिपोर्टहरूमा विरोधाभास देखियो। संसदीय समितिले समेत प्रहरी संलग्नतामा गलत रिपोर्ट बनेको ठहर गरेको थियो।
अदालती प्रक्रिया र न्यायको संघर्ष
- धादिङ जिल्ला अदालतले केही आरोपितहरूलाई जमानतमा छाड्ने निर्णय गर्यो।
- पाटन उच्च अदालतले २०२२ मा आरोपितहरूलाई सफाइ दियो।
- परिवारले सर्वोच्च अदालतमा पुनरावेदन दिएको छ। मुद्दा अझै विचाराधीन छ।
Amnesty International लगायत अन्तर्राष्ट्रिय संस्थाहरूले घटनाको निष्पक्ष अनुसन्धान नभएको र जातीय विभेदको कारण प्रणालीगत लापरबाही भएको औंल्याएका छन्।
हालको अवस्था (२०२६)
अजितको शव "९ वर्ष" देखि शिक्षण अस्पतालको शवगृहमा छ। बुबा हरिभक्त मिजार, आमा काली मिजार र परिवारले निरन्तर प्रदर्शन, ज्ञापनपत्र, अदालती लडाइँ र आमरण अनशन गरेका छन्। २०२४–२०२५ मा दलित संगठनहरूले प्रधानमन्त्रीलाई ज्ञापनपत्र बुझाएका थिए र सडक आन्दोलन पनि गरेका थिए। तर यो विषय दबाइयो। परिवारको अडान स्पष्ट छ — "दोषीलाई कारबाही नभएसम्म छोराको शव उठाउने छैनौं"। उनीहरू भन्छन्, “छोराको होइन, हाम्रो दाहसंस्कार गर।”
सामाजिक सन्देश
अजित मिजारको घटना एक्लो घटना होइन। नेपालमा अन्तरजातीय प्रेमविवाहलाई लिएर हिंसा, धम्की र हत्याका घटनाहरू बारम्बार दोहोरिने गरेका छन्। संविधानले जातीय छुवाछूत र विभेद विरुद्ध को मौलिक हक दिइ अपराध ठहर्याए पनि व्यवहारमा परिवर्तन अझैसम्म भएको छैन। जातीय वा वर्गीय यस्ता घटनाहरु ले समाजलाई अझै पनि आतंकित बनाइरहेको देखिन्छ र यस्ता घटनाहरुले निम्न कुराहरू उजागर गर्दछ:
- प्रहरी र स्थानीय प्रशासनमा जातीय पूर्वाग्रह।
- अनुसन्धान प्रक्रियाको फितलोपन।
- दलित समुदायमाथि हुने प्रणालीगत अन्याय।
- प्रेम र व्यक्तिगत स्वतन्त्रतामाथिको सामाजिक नियन्त्रण।
अजित मिजारको शव अस्पतालमा न्याय कुरिरहेको छ। यो शव मात्र होइन — यो नेपालको जातीय विभेद र न्याय प्रणालीको असफलताको जीवन्त उदाहरण पनि हो। परिवारले ९ वर्षदेखि गरेको संघर्षले हामी सबैलाई प्रश्न सोध्छ: के हामीले जातीय समानता र न्याय सुनिश्चित गर्न सकेका छौं?
जबसम्म दोषीहरूले सजाय पाउँदैनन्, तबसम्म अजित जस्ता हजारौं अन्याय मा परेका आत्माहरुले शान्ति पाउने छैन। र जबसम्म यस्ता घटनाहरुमा निष्पक्ष छानबिन भइ न्याय हुँदैन, नेपालको सामाजिक रूपान्तरण अधुरो नै रहनेछ।
"न्यायका लागि निरन्तर संघर्ष गरिरहेका अजित मिजारका परिवारप्रति हार्दिक समवेदना |"
हामीले आवाज उठाइरहनु पर्छ — ताकि प्रेमले जातको सीमा नाघ्न सकोस्, न कि ज्यान गुमाउनु पर्ने अवस्था आओस्।
.jpg)
No comments:
Post a Comment